İşte huzur veren, dinlendiren, sakinleştiren yeşil doğanın bir faydası daha! Doğaya ve yeşile bakmanın beyni güçlendirdiği kanıtlandı

Avustralya’nın Melbourne Üniversitesi Psikoloji bölümü tarafından yürütülen araştırmada doğaya ve yeşile bakmanın beyni güçlendirdiği ortaya çıktı.

Araştırma ekibinden Kate Lee, sadece 40 saniye yeşile bakmanın bile beyin performasını, konsantrasyonu artırıp karar vermeyi kolaylaştırdığını bildirdi.

DOĞRU KARAR ALMADA BİLE ETKİLİ

Stresin beyin performansını doğrudan etkilediğini açıklayan uzmanlar, gün içinde açık alanlarda geçirilecek kısa zamanların bile psikolojiye büyük katkısı olduğunu söyledi.

Öte yandan ABD’de yapılan bir araştırmada ise gün içinde doğada geçirilecek 12 dakikanın doğru karar almada büyük katkı sağladığı belirlendi.

İnsan mantıklı düşünüp karar vererek mi oy kullanır? Her zaman değil. Psikologlar tercihlerimizin sandığımız kadar kendi kontrolümüzde olmadığını söylüyor.

Seçimler yaklaştığında seçmenlerin parti politikalarını, politikacıları ve ideolojileri anlamak için uzun süre kafa yormaları gerekir. Seçim günü ise artık mantıklı hesaplar yaparak sandıkta oy kullanma vakti gelmiştir. Bu süreç gerçekten böyle mi işler?

Birçok psikoloğa göre oylarımız sandığımız kadar kendi kontrolümüzde değildir aslında. Sağlık, eğitim ve ekonomi önemli konulardır; ama seçmenlerin tercihleri ne kadar kolay tiksinip korktukları, hava durumu ve spor müsabakalarının sonuçlarına karşı nasıl tepki verdikleri gibi faktörler tarafından da etkilenebilir.

Bilinçli aldığımız kararların bilinçaltı düşünme süreçleri, duygular ve önyargılar tarafından etkilendiği bilinen bir gerçek. Stanford Üniversitesi’nde siyasal bilimler profesörü Jon Krosnick, “50 yıllık psikoloji bilgimiz bize gösteriyor ki beynimiz iki bölüme ayrılıyor ve aslında bütün kararlar farkında olmadan alınıyor.” diyor.

Krosnick, siyasilerin televizyon tartışmaları sırasında seçmenler adayları dinlerken başka faktörlerin de devreye girdiğini söylüyor. Örneğin ABD’de 2008’deki başkanlık seçimlerinde birçok seçmenin kararında başkan adaylarının (Barrack Obama ile John McCain) etnik kökeni etkili olmuştu.

TİKSİNME DUYGUSU

Toronto Üniversitesi’nde psikoloji profesörü Yoel Inbar ise kararlarımızda etkisi olan başka bir faktörü, insanda tiksinme duygusunu tetikleyen şeyleri inceliyor. Deneklere farklı durumlarla ilgili tiksinme dereceleri sorulup daha sonra siyasi ideolojileri konusunda ankete tabi tutuluyorlar.

Inbar, kolay tiksinenlerin siyasi olarak muhafazakar oldukları sonucuna vardıklarını söylüyor. Dünyanın birçok farklı bölgesinde yaptıkları bu araştırmada bu ilişkiyi gösteren benzer sonuçlar almışlar. Bunun kaynağı ise biyolojiye dayandırılıyor: İnsanlar büyük sosyal gruplar içinde daha fazla zaman geçirmeye başlayınca hastalığa yakalanma riskini asgariye indirmek için bazı davranışlar geliştirmiştir. Psikologlar buna ‘davranışsal bağışıklık sistemi’ adı veriyor.

Bazı araştırmalar da seçim günü kendinizi nasıl hissettiğinizin de etkili olduğunu gösteriyor. İnsanların hastalık düşünmesinin onları ırk farklılıklarıyla ilgili daha olumsuz düşünmeye itmesi, ya da hasta hissetmeleri halinde daha çekici adaylara yönelmeleri gibi. Inbar tiksinme duygusunun ‘ondan uzak dur, sana zararlı’ mesajı verdiğini söylüyor.
ABD'deki 1960 seçimlerinde Nixon-Kennedy tartışmalarında fiziksel görünüm önemli bir faktör haline gelmişti. Araştırmalar, seçmenlerin fiziksel olarak daha çekici adaylara yöneldiğini gösteriyor.

Kampanya döneminde medyada tiksinme duygusunu tetikleyecek türden kelimelerin kullanılması, hatta ABD’de bir adayın bunu daha da ileriye götürerek çöp kokulu kampanya bildirileri hazırlatmasının birçok insan üzerinde sanıldığından daha büyük etkisi olabilir.

KORKU DUYGUSU

Korkunun siyasi ideoloji üzerindeki etkisi üzerine yapılan bir araştırma da benzer sonuçlar vermiş. Nebraska’dan 46 kişiye Irak savaşı ve idam cezası gibi siyasi konularda görüşleri sorulmuş. Katı görüşleri olanlar ise ikinci bölüme geçerek yüzünde örümcek olan korku dolu bir adam resmi gibi tehditkar görüntülere ya da ani yüksek seslere tabi tutulmuşlar.

En fazla tepki verenlerin daha sağcı görüşlere sahip olduğu görülmüş. Buradan yola çıkarak muhafazakarların çevreden gelen olumsuz etkilere karşı daha duyarlı olduğu söyleniyor.

Terör tehlikesi, ekonomik istikrarsızlık gibi korkuyu kışkırtan siyasi söylemler bazı insanların kararlarını etkilemek için kullanılıyor ve etkili de oluyor.

NEGATİF ETKİ

Siyasi kampanyalarda farklı bilinçaltı önyargılar da kullanılıyor. Bunlardan biri de ‘negatiflik önyargısı’. Bazı insanların negatif bilgiyi hatırlamayı tercih ettiği ve negatif duyguların kararlarını etkilemesine izin verdiğine dair fazlaca veri bulunuyor.

Krosnick, seçimlerde adaylardan biri hakkında şiddetli bir hoşlanmama duygusu yaratılmasının seçmenleri daha fazla sandığa gitmeye yönelttiğini, bu duygunun güçlü olmadığı durumlarda seçmenlerin fazla motive olmadığını belirtiyor.

Kısacası, bir daha oy kullanmaya giderken gizli önyargılarımızı tetikleyen faktörlerin farkında olmak yararlı olabilir.

1. STRES

"İnsomnia" adı verilen yetersiz uyku sendromu, özellikle stres ve kaygı döneminde artar. Sınav dönemlerinde görülen birkaç günlük uyku bozukluğu buna örnek olarak gösterilebilir.
Ancak, bu durum dört haftadan daha uzun sürüyorsa, hastalık olarak ele alınıp tedavi edilmesi gerekir. Kısa süreli uyku bozukluğunda olduğu gibi uzun süreli olanda da stres temel faktör olarak karşımıza çıkar.
Günlük hayattaki stres kişiyi etkiler, gece uykusunun bölünmesine neden olur.

2. KRONİK HASTALIKLAR

Diyabet ve kalp rahatsızlığı gibi kronik hastalıklar uyku bozukluğuna neden olabilir. Ellerde ve ayaklarda meydana gelen yanma, diyabet hastasını, nefes darlığı olan kişileri ve kalp hastasını uykusundan uyandırır.
Kişi uykudan uyanıp yemek yiyorsa, şeker bozukluğu açısından değerlendirilmesi gerekir.

3. PERİYODİK BACAK HAREKETLERİ

Kişi dinlenirken bacaklarında görülen “gıdıklanma, karıncalanma, yanma, kaşıntı” şeklinde tarif edilen "Huzursuz Bacak Sendromu", uykuya dalmayı güçleştirir.
Bu sendroma yüzde 70 oranında eşlik eden bir rahatsızlık da uykuda periyodik bacak hareketleri olur.
Bacakta ileri geri hareket ve germe ile kendini gösteren bu rahatsızlık, dakikada dört beş kez tekrarlar. Kişiyi uyandıran ve derin uykuya dalmasını engelleyen bu sendrom, uyku bozukluğunu artırır.

Uyku bozukluğuna neden faktörler:

-Demir eksikliği

-Ayak sinirlerindeki rahatsızlıklar

-Bel fıtığı

-Bacaklardaki dolaşım bozukluğu

4. UYKUDA DAVRANIŞ BOZUKLUKLARI

Yüzeyel uyku, derin uyku ve beynin dinlendiği rüya fazında (REM) üçe ayrılan uykuda en sık karşılaşılan bozukluk, uyurgezerlik. Bu rahatsızlık derin uykuda ortaya çıkar. Kabus bozukluğu ise uykunun REM dönemine ait olur.
Hastalar sıklıkla kabus diye tarif etse de, uykuda davranış bozuklukları olarak tanımlanan parasomnia da, kişiyi gece yarısı uyandırır.
Genellikle çocukluk çağında kendini gösteren bu rahatsızlık yetişkinlikte de devam ediyorsa, nedenini araştırmak gerekir.

5. UYKU APNESİ

Uykuda nefesin kesilmesi, oksijen seviyesinin düşmesi ile kendini gösteren apne sendromu, uykunun bölünmesine yol açar.
Bu sendromun üç önemli belirtisi var; horlama, nefes durması, gün içerisinde uykulu olma hali ve sabah ağız kuruluğu.
Uyku apnesinin derecesi, uyku takip indeksi ile belirlenir. Dakikada 5-15 kez solunum durması hafif, 15-30 arası orta ve 30’dan fazlası, ağır uyku apnesi hastalığına işaret eder.
Bu durum uyku EEG’sinde saptanır. Uyku apnesi CPAP denilen ve hastaya basınçlı hava veren maskelerin takılmasıyla tedavi edilir.

6. OVERLAP SENDROMU

Solunum yolu sorunlarının uyku apnesi ile bir arada görülmesine "Overlap Sendromu" denir. KOAH (Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı) ve astım gibi solunum yolu hastalıkları uyku kalitesini etkiler.
Uyku apnesi olan kişilerde KOAH alevlenmeleri ortaya çıkar. Astım hastalığı da gecenin ikinci yarısından sonra daha çok alevlenir.
Astımın alevlenmesiyle birlikte öksürük ve nefes darlığı ile hırıltı şikayetleri kişinin uyanmasına neden olur.

7. SOLUNUM YOLU RAHATSIZLIKLARI

Solunumu bozan hastalıklar, uykuyu böler. Bunlar: Burun eğrilikleri, burun eti sorunu ve polip adı verilen burun etleridir. Ağızdan aldığımız nefes, burun solunumu kadar kaliteli olmaz.
Çünkü burnun temel fonksiyonu, olumsuz şartlar içeren havayı ideal koşullarda akciğerlere yollamak. Ağız solunumu yapan hastalarda bunlar sağlanamadığı, hava doğrudan nefes borusuna ve akciğere gittiği için faranjit daha sık görülür.
Bir de nazo alyoner refleks denilen bir durum vardır. Hava burna değer değmez akciğerler hava alacağını bilir ve buna hazırlıklı hale gelir.
Ağızdan solunum, bu refleks gelişmediği için kaliteli olamaz. Akut ya da kronik olsun, sinüzit gibi enfeksiyonlar da solunumu bozar ve uyku kalitesini düşürür.

8. İRİ BADEMCİK, SARKIK KÜÇÜK DİL

Sıklıkla çocuklarda görülmesine karşın erişkinlerde de sıkıntıya neden olan bademcik iriliği, solunumu etkileyen bir neden.
Bu sorunlar, yumuşak bir damak yapısına sahip, küçük dili aşırı gevşek ve sarkık olan kişilerde ortaya çıkar.
Küçük dilin yanı sıra ana dilin gövdesi ile boğaza doğru uzanan ve dil kökü denilen bölgedeki dokular çok yumuşak olursa, uyku kalitesini bozan sonuçlar meydana gelebilir. Bu sorunların tedavisi için cerrahi yöntemlerden faydalanılır.

9. HORLAMA

Toplumun yüzde 25’inde horlama sorunu görülür. Erkeklerde 50-60’lı yaşlarda ortaya çıkar.
Kilo artışı bile birlikte görülme sıklığı da artan horlama, yorgunluk, derin uyku, menopoz sonrası östrojen hormonu eksikliği gibi nedenlerden kaynaklanabilir. Öte yandan üst hava yolundaki kaslar gevşeyince de ortaya çıkar.
Ayrıca uyku apnesinin önemli bir belirtisi sayılır. Horlama, koşullardan bağımsız olarak sürekli hale geldiyse hastalık olarak kabul edilir.

10. REFLÜ

Mide asidinin yemek borusuna kaçması olarak tarif edebileceğimiz reflü uykuyu bölen önemli hastalıklardan biri olarak kabul edilir.
Boğazda devamlı kazınma ve yanma hissi, seste çatallaşma ve kısıklık, nedeni bilinemeyen öksürük ve boğuluyormuş hissiyle uykudan uyanmak reflü belirtileri arasında sayılır.
Asit kaçağı gırtlak ve yutak bölgesine kadar ulaşınca tahrişe ve öksürüğe neden olur.
Ayrıca, alt solunum yollarını korumak isteyen ses telleri hızla birbirine yapışır ve bir spazm ortaya çıkar. Bu durumda kişi, uykudan uyanır.